Blog: Als Napoleon planten had bestudeerd…

16-04-2019    09:04   |    Goedemorgen

Een weblog van Manus Thoen. Hij is sr. Scientist Phytopathology bij Enza Zaden. Thoen schrijft deze weblog exclusief voor Goedemorgen.

Het is augustus 1812, Napoleons ‘Grande Armée’ zal in de komende maanden zijn grootheid rap verliezen tijdens de invasie van Rusland. In die dagen had je nog geen thuisbezorgd.nl, legioenen waren voor hun voedsel afhankelijk van lokale plundering op net veroverd gebied. Dat wisten die Russen maar al te goed. Bij het opgeven van de steden Smolensk en Moscow trof het leger van Napoleon slechts steden in as aan. Landerijen vol gewassen werden door de Russen afgebrand voordat ze zelf verder naar het Oosten trokken. De winter in. Deze ‘verschroeide aarde tactiek’ in combinatie met de straffe winter bleek uiteindelijk funest voor de Franse opmars.

Ik zie in deze tragische geschiedenis een mooie parallel met verdediging-mechanismen van planten. Net als het leger van Napoleon, heeft ook een ziekteverwekker grondstoffen nodig om zijn invasie verder uit te breiden. En net als Rusland, kan een plant soms zo’n invasie al van mijlenver aan zien komen. Planten ‘kiezen’ er dan voor om lokaal de boel af te branden om verdere invasie te stoppen. Dit gebeurt middels een hypersensitieve response (HR) met lokale celdood als gevolg. Je kunt dit op je gewas herkennen aan zwarte cirkels. Cirkels van dood en verderf, maar wel door de plant zelf aangebracht.

Waar het voor de Russen wellicht de iconische hoed van Napoleon was, zijn het voor planten de herkenning van typische avirulente (Avr) eiwitten die plant-vijanden uitscheiden om infectie te bevorderen. Die eiwitten kunnen herkend worden door Resistentie (R) –eiwitten in de plant. Halverwege de 20e eeuw ontdekte de wetenschapper Harold Henry Flor deze directe interactie tussen Avr eiwitten van vijanden en R-eiwitten van de plant. Hij bedacht het ‘gene-for-gene model’, waarin vijanden steeds proberen hun Avr eiwitten te veranderen om herkenning te voorkomen, en R-eiwitten evolueren om nieuwe varianten van Avr eiwitten te herkennen.

Inmiddels weten we dat er vaak meerdere eiwitten bij betrokken zijn om vijanden te herkennen. Indirecte herkenning van Avr eiwitten vindt bijvoorbeeld plaats door bewaker eiwitten. En sommige eiwitten dienen zelfs als lokaas, die Avr eiwitten van plant-vijanden binden aan het lokaas in de hoop daarmee verdere invasie te bewerkstelligen, maar het enige wat gebeurt is een bak alarmbellen en lokale celdood gestart door het gekoppelde R-eiwit. Kneiterslim van die plant!

Jouw gewas zit vol ingenieuze oorlogsstrategieën. Soms vraag ik mij weleens af hoe de wereld eruit zou hebben gezien, als de grote generaals van onze geschiedenis iets minder vaak door blind nationalisme de velden op waren gestormd, en iets vaker ‘s avonds een plantenbiologieboek geopend.


Reacties (0)

Er zijn nog geen reacties

Reageer op dit bericht

Meer nieuws

Stigas lanceert Tilwijzer

Wie veel tilt, weet het; het is veel beter om klachten aan rug of andere ledematen te voorkomen dan te...